Azərbaycan xalqının tarixində elə günlər var ki, onlar yalnız təqvimdə qeyd olunan bir tarix deyil, bütöv bir millətin taleyini, düşüncəsini və gələcəyini formalaşdıran hadisələrdir. 1990-cı il yanvarın 20-si məhz belə bir gündür. Bu faciədən 36 il keçməsinə baxmayaraq, 20 Yanvar hadisələri xalqımızın yaddaşında dərin iz buraxmış, azadlıq və müstəqillik yolunda verilən ən ağır qurbanların rəmzinə çevrilmişdir. 20 Yanvar təkcə böyük bir faciə deyil, həm də Azərbaycan xalqının milli iradəsinin, əyilməz ruhunun və azadlıq əzminin parlaq təzahürüdür. 1980-ci illərin sonlarında SSRİ-də gedən siyasi proseslər, imperiyanın zəifləməsi və mərkəzdənqaçma meyillərinin güclənməsi Azərbaycanda da milli azadlıq hərəkatının yüksəlişinə səbəb olmuşdu.
Xalq illərlə susdurulan haqlarını tələb edir, öz taleyinə sahib çıxmaq istəyirdi. Eyni zamanda Ermənistanın Azərbaycana qarşı ərazi iddiaları, Qarabağda başlayan separatçılıq və mərkəzi hakimiyyətin bu proseslərə ədalətsiz yanaşması cəmiyyətdə ciddi narazılıq yaratmışdı. Azərbaycan xalqının dinc mitinqlərlə ifadə etdiyi bu haqlı etirazlar Sovet rəhbərliyi tərəfindən təhlükə kimi qiymətləndirildi. 1990-cı il yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə Sovet ordusunun Bakıya və respublikanın bir sıra bölgələrinə yeridilməsi ilə misli görünməmiş bir faciə törədildi.
Hərbi vəziyyət elan edilmədən şəhərə daxil olan qoşun hissələri dinc əhaliyə qarşı ağır silahlardan istifadə etdi. Tanklar və zirehli texnika küçələrdə insanları əzdi, atəşə tutulan avtomobillər, evlər və ictimai obyektlər dağıdıldı. Qadınlar, uşaqlar, yaşlılar belə bu vəhşiliyin qurbanına çevrildi. Nəticədə yüzlərlə insan şəhid oldu, minlərlə vətəndaş yaralandı, onlarla insan itkin düşdü. 20 Yanvar faciəsi Sovet imperiyasının öz vətəndaşlarına qarşı törətdiyi ən ağır cinayətlərdən biri kimi tarixə düşdü. Bu hadisə totalitar rejimin əsl mahiyyətini bütün çılpaqlığı ilə ortaya qoydu. Hətta yaralılara kömək üçün gələn təcili tibbi yardım maşınlarının atəşə tutulması, informasiya blokadasının yaradılması bu əməliyyatın nə qədər qəddar və amansız olduğunu göstərirdi.
Lakin bütün bu zorakılıqlara baxmayaraq, Azərbaycan xalqının iradəsi sarsılmadı. Faciədən dərhal sonra xalq şəhidlərini böyük izdihamla dəfn etdi. Bu, həm kədərin, həm də etirazın ifadəsi idi. Milyonlarla insan küçələrə çıxaraq baş verənlərə etiraz etdi, şəhidlərin xatirəsini uca tutdu. Bu günlərdə xalq bir daha sübut etdi ki, zor gücü ilə milli iradəni boğmaq mümkün deyil. Əksinə, 20 Yanvar hadisələri xalqın azadlıq mübarizəsini daha da gücləndirdi və müstəqillik ideyasını dönməz bir prosesə çevirdi. Ulu Öndər Heydər Əliyevin 20 Yanvar faciəsinə verdiyi prinsipial mövqe bu hadisələrin siyasi-hüquqi qiymətinin formalaşmasında mühüm rol oynadı. O, Moskvada olarkən Sovet rəhbərliyinin bu qanlı əməlini açıq şəkildə pislədi və Azərbaycan xalqı ilə həmrəy olduğunu bəyan etdi.
Məhz onun təşəbbüsü və qətiyyəti nəticəsində sonradan 20 Yanvar hadisələrinə dövlət səviyyəsində hüquqi-siyasi qiymət verildi, bu faciə xalqımıza qarşı törədilmiş hərbi cinayət kimi tanındı. Bu gün müstəqil Azərbaycan dövləti 20 Yanvar şəhidlərinin xatirəsini daim uca tutur. Şəhidlər Xiyabanı müqəddəs ziyarətgah kimi qorunur, hər il minlərlə insan burada şəhidlərin ruhu qarşısında baş əyir. Şəhid ailələrinə göstərilən dövlət qayğısı, gənc nəslin bu hadisələr barədə maarifləndirilməsi 20 Yanvarın unudulmamasına xidmət edir. 20 Yanvar faciəsi bizə azadlığın asan əldə edilmədiyini xatırladır.
Bu müstəqillik günahsız insanların canı, axıdılan qan bahasına qazanılıb. Ona görə də bu tarix həm hüzn, həm də qürur günüdür. Hüzn – itirdiyimiz şəhidlər üçün, qürur isə onların fədakarlığı sayəsində əldə edilən azadlıq üçündür.Faciənin 36-cı ildönümündə biz bir daha 20 Yanvar şəhidlərinin xatirəsini dərin ehtiramla yad edir, onların müqəddəs amalına sadiq olduğumuzu bildiririk. 20 Yanvar Azərbaycan xalqının sarsılmaz iradəsinin, milli birliyinin və azadlıq əzminin əbədi rəmzi olaraq tarixdə yaşayacaq və gələcək nəsillərə azadlığın qiymətini xatırlatmağa davam edəcək.
Məmmədova Nərmin,
Yeni Azərbaycan Partiyası, məsləhətçi
