Müasir dövrdə süni intellektin tətbiqi, data mərkəzlərinin yaradılması və rəqəmsallaşma istiqamətində aparılan islahatlar ölkələrin sosial-iqtisadi inkişaf trayektoriyasını müəyyən edən əsas amillərə çevrilmişdir. Qlobal rəqabət mühitində üstünlük qazanmaq istəyən dövlətlər texnoloji transformasiyanı prioritet elan edir, innovasiya ekosistemini gücləndirir və rəqəmsal infrastrukturun qurulmasına strateji sərmayələr yatırırlar.Süni intellekt texnologiyaları istehsal, səhiyyə, təhsil, kənd təsərrüfatı, maliyyə və dövlət idarəçiliyi kimi sahələrdə məhsuldarlığın artmasına, xərclərin azalmasına və qərarların daha dəqiq qəbuluna imkan yaradır. Məsələn, OpenAI tərəfindən hazırlanmış generativ modellər mətnlərin, şəkillərin və proqram kodlarının yaradılmasını avtomatlaşdıraraq biznes proseslərini sürətləndirir. Eyni zamanda Google və Microsoft kimi texnologiya nəhəngləri süni intellekt əsaslı həlləri bulud platformalarına inteqrasiya etməklə bu imkanları daha geniş auditoriya üçün əlçatan edir. Nəticədə kiçik və orta sahibkarlıq subyektləri belə qabaqcıl analitika və avtomatlaşdırma vasitələrindən yararlana bilir.
Data mərkəzləri rəqəmsal iqtisadiyyatın “ürəyi” hesab olunur. Böyük həcmdə məlumatların saxlanması, emalı və təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üçün müasir server infrastrukturu vacibdir. Milli data mərkəzlərinin yaradılması ölkələrin informasiya suverenliyini möhkəmləndirir, strateji məlumatların xaricdən asılılığını azaldır və kibertəhlükəsizlik risklərini minimuma endirir. Bu sahədə qlobal təcrübəyə nəzər saldıqda, Amazon Web Services və Alibaba Group kimi şirkətlərin qurduğu genişmiqyaslı bulud infrastrukturu bir çox ölkələrin rəqəmsal transformasiyasına təkan vermişdir. Lakin paralel olaraq dövlətlərin öz milli data mərkəzlərini inkişaf etdirməsi strateji əhəmiyyət daşıyır.Rəqəmsallaşma ilə bağlı islahatlar yalnız texniki infrastrukturun qurulması ilə məhdudlaşmır. Hüquqi bazanın təkmilləşdirilməsi, açıq məlumat siyasətinin formalaşdırılması, elektron hökumət xidmətlərinin genişləndirilməsi və rəqəmsal bacarıqların artırılması da bu prosesin tərkib hissəsidir. European Union çərçivəsində həyata keçirilən “Digital Europe” proqramı üzv ölkələrdə süni intellekt, yüksək məhsuldarlıqlı hesablama və kibertəhlükəsizlik sahələrində əməkdaşlığı gücləndirməyə yönəlmişdir. Bu yanaşma göstərir ki, rəqəmsal transformasiya həm milli, həm də regional səviyyədə koordinasiyalı siyasət tələb edir.Rəqəmsallaşmanın iqtisadi təsiri xüsusilə əmək bazarında özünü göstərir.
Bir tərəfdən avtomatlaşdırma bəzi ənənəvi peşələrin sıradan çıxmasına səbəb olur, digər tərəfdən isə yeni ixtisaslar və yüksək maaşlı iş yerləri yaradır. Bu baxımdan təhsil sisteminin yenilənməsi, STEM sahələrinə marağın artırılması və ömürboyu təhsil imkanlarının genişləndirilməsi vacibdir. Süni intellekt və data analitikası üzrə kadr potensialı güclü olan ölkələr innovasiya ixrac edən mərkəzlərə çevrilir.Eyni zamanda, rəqəmsal transformasiya sosial inklüzivliyi də təşviq edə bilər. Elektron hökumət xidmətləri regionlarda yaşayan vətəndaşların dövlət xidmətlərinə çıxışını asanlaşdırır, şəffaflığı artırır və korrupsiya risklərini azaldır. Rəqəmsal ödəniş sistemləri və fintex həlləri maliyyə xidmətlərinə çıxışı genişləndirir. Lakin bu proses rəqəmsal bərabərsizlik riskini də daşıyır; internetə və texnologiyalara çıxışı məhdud olan əhali qrupları geridə qala bilər. Buna görə də inklüziv rəqəmsal siyasət formalaşdırmaq mühüm şərtdir.Nəticə etibarilə, süni intellektin tətbiqi, data mərkəzlərinin yaradılması və rəqəmsallaşma sahəsində ardıcıl islahatlar aparan ölkələr qlobal iqtisadi sistemdə daha rəqabətqabiliyyətli mövqe tutur. Bu istiqamətdə strateji baxış, güclü infrastruktur, insan kapitalına sərmayə və effektiv idarəetmə modeli gələcək inkişafın əsas təminatçısıdır. Rəqəmsal transformasiyanı vaxtında və düzgün həyata keçirən dövlətlər yalnız texnoloji deyil, həm də sosial və iqtisadi baxımdan davamlı inkişaf yoluna qədəm qoyur.
Günel Nəsibova,
Yeni Azərbaycan Partiyası,məsləhətçi
